Rzut karny w piłce nożnej – zasady, kiedy jest podyktowany i jak go wykonać

Rzut karny, nazywany też jedenastką, jest przyznawany wtedy, gdy zawodnik drużyny broniącej popełni we własnym polu karnym przewinienie karane rzutem wolnym bezpośrednim. Aktualne zasady opisuje Law 14 IFAB. To nie jest to samo co seria rzutów karnych po remisie: jedenastka jest wznowieniem gry w trakcie meczu, a konkurs służy wyłonieniu zwycięzcy.

Najważniejsze dla kibica są trzy rzeczy: miejsce przewinienia, moment ustawienia bramkarza oraz to, czy ktoś naruszył przepisy podczas wykonania. Poniżej wyjaśniamy, kiedy sędzia wskazuje punkt karny, jak wygląda procedura i co może doprowadzić do powtórki.

Czym jest rzut karny?

Rzut karny to wznowienie gry po przewinieniu drużyny broniącej we własnym polu karnym. Chodzi o takie przewinienie, za które w innej części boiska przyznano by rzut wolny bezpośredni, na przykład nieprzepisowe kopnięcie, podstawienie nogi, pchnięcie albo zatrzymanie przeciwnika. O tym, czy doszło do faulu, decyduje sędzia, biorąc pod uwagę przebieg konkretnej akcji.

Kontakt na linii pola karnego traktuje się jako kontakt w polu karnym, ponieważ linia należy do obszaru, który wyznacza. Nie każdy upadek oznacza jednak jedenastkę. Arbiter ocenia, czy kontakt był przewinieniem, czy piłka była w grze i czy zdarzenie miało miejsce w obszarze obronnym danej drużyny.

Kiedy sędzia dyktuje rzut karny?

Sędzia wskazuje na punkt karny, gdy przewinienie karane rzutem wolnym bezpośrednim zostało popełnione przez drużynę broniącą we własnym polu karnym. Może to być faul na rywalu, zagranie ręką lub inne zachowanie opisane w przepisach jako przewinienie bezpośrednie. Jeżeli podobny kontakt wydarzy się poza polem karnym, decyzją będzie rzut wolny, a nie rzut karny.

Sankcja za przewinienie nie zawsze wygląda identycznie. Wpływ mają między innymi rozmyślność zagrania, intensywność kontaktu i to, czy akcja pozbawiła rywala oczywistej szansy na gola. Sam rzut karny rozstrzyga wznowienie gry, natomiast kartka jest osobną decyzją dyscyplinarną. Więcej o związku faulu z kartkami wyjaśniamy w materiale o zasadach żółtej i czerwonej kartki.

Jak wykonać rzut karny krok po kroku?

Procedura zaczyna się dopiero po sygnale sędziego. Piłka musi być nieruchoma, a jej część powinna dotykać środka punktu karnego albo go nachodzić. Wykonawca musi być jasno wskazany, żeby nie było wątpliwości, kto bierze odpowiedzialność za strzał.

1. Piłkę ustawia się na punkcie karnym, a zawodnik wykonujący rzut zostaje zidentyfikowany.
2. Pozostali zawodnicy zajmują pozycje zgodne z przepisami, czyli za punktem karnym, poza polem karnym i co najmniej 9,15 m od piłki.
3. Bramkarz ustawia się na linii bramkowej między słupkami. Sędzia daje sygnał dopiero wtedy, gdy procedura może się rozpocząć.
4. Wykonawca kopie piłkę do przodu. Piłka jest w grze, gdy zostanie kopnięta i wyraźnie się poruszy.

Przepisy pozwalają na podanie piłki do przodu zamiast strzału, ale wykonawca nie może dotknąć jej ponownie, zanim nie zrobi tego inny zawodnik. Dlatego po odbiciu od słupka lub poprzeczki nie można samodzielnie dobić piłki. Jeżeli piłki dotknie bramkarz, wykonawca może zagrać ją ponownie, bo nastąpił kontakt z innym zawodnikiem.

Ustawienie bramkarza i pozostałych zawodników

Do momentu kopnięcia bramkarz musi mieć co najmniej część jednej stopy na linii bramkowej, w jednej linii z nią albo za nią. Może poruszać ciałem i rękami, a przepisy nie wymagają, by stał nieruchomo. Nie może jednak opóźniać wykonania ani w nieuczciwy sposób rozpraszać strzelca.

Wszyscy zawodnicy poza wykonawcą i bramkarzem muszą znajdować się na boisku, za punktem karnym, poza polem karnym i w odległości co najmniej 9,15 m od punktu. Nie każde wcześniejsze wejście automatycznie kończy się powtórką. Znaczenie ma to, czy naruszenie wpłynęło na bramkarza, wykonawcę albo dalszy przebieg akcji.

Kiedy rzut karny jest powtarzany?

Powtórka nie jest karą za każdą drobną nieprawidłowość. Sędzia bierze pod uwagę rodzaj naruszenia, wynik strzału i to, czy przewinienie miało wpływ na akcję.

Sytuacja	Typowa decyzja według Law 14
Bramkarz narusza przepisy i broni strzał	Rzut jest powtarzany; przy kolejnych przewinieniach bramkarz może zostać ukarany żółtą kartką.
Bramkarz narusza przepisy, ale piłka wpada do bramki	Gol zostaje uznany.
Wykonawca zatrzymuje się po zakończeniu rozbiegu i zwodzi bramkarza	Rzut wolny pośredni dla obrony i żółta kartka dla wykonawcy.
Wykonawca lub jego partner narusza przepisy, a piłka nie wpada do bramki	Rzut wolny pośredni dla drużyny broniącej, z wyjątkami opisanymi w Law 14.
Partner wykonawcy wbiega i wpływa na bramkarza albo sam gra piłkę	Możliwa powtórka lub rzut wolny pośredni, zależnie od skutku naruszenia.
Zawodnicy obu drużyn naruszają przepisy	Zwykle powtórka, chyba że inne przewinienie jest poważniejsze.

W praktyce decyzję trzeba czytać razem z wynikiem strzału. Przykładowo, wejście obrońcy przed czasem może pozostać bez konsekwencji, jeśli nie wpłynęło na wykonanie i piłka wpadła do siatki. Jeżeli jednak wbiegający zawodnik zyskał przewagę przy dobitce, sędzia może przerwać akcję i zastosować inne wznowienie.

Najczęstsze błędy przy wykonywaniu jedenastki

Zatrzymanie po rozbiegu

Zwód w trakcie rozbiegu jest dozwolony. Niedozwolone jest dopiero celowe zatrzymanie lub udawanie kopnięcia po zakończeniu rozbiegu, gdy ma to zmylić bramkarza. W takim przypadku nie decyduje się o powtórce na zasadzie zwykłego błędu technicznego: obrona otrzymuje rzut wolny pośredni, a wykonawca może dostać żółtą kartkę.

Podwójny kontakt wykonawcy

Wykonawca nie może dotknąć piłki drugi raz, zanim nie dotknie jej inny zawodnik. Dotyczy to także przypadkowego kontaktu drugą nogą bezpośrednio po kopnięciu. W zależności od tego, czy piłka wpadła do bramki i jak doszło do drugiego kontaktu, rzut może być powtórzony albo zakończyć się rzutem wolnym pośrednim.

Przewinienie bramkarza

Bramkarz może ruszać się na linii, ale w momencie kopnięcia musi spełnić warunek dotyczący stopy. Jeśli jego zachowanie wpłynęło na wykonawcę lub zatrzymało strzał, sędzia może zarządzić powtórkę. Przy ocenie pomaga także VAR, jeżeli dana sytuacja mieści się w protokole. Zasady tej kontroli opisaliśmy w artykule jak działa VAR.

Rzut karny a seria rzutów karnych

To dwa różne pojęcia. Rzut karny w trakcie meczu jest przyznawany za przewinienie i po jego wykonaniu gra toczy się dalej albo kończy się, jeśli upłynął czas. Seria rzutów karnych jest procedurą rozstrzygającą mecz, gdy regulamin rozgrywek wymaga zwycięzcy, a wynik pozostaje remisowy po odpowiednim czasie gry.

W konkursie zawodnicy wykonują rzuty naprzemiennie, a jego szczegółowe zasady wynikają z przepisów dotyczących ustalania wyniku meczu. Nie należy więc przenosić każdej reguły z konkursu na jedenastkę w trakcie spotkania. Inna jest funkcja procedury, choć w obu przypadkach piłka znajduje się na punkcie karnym.

Najważniejsza zasada dla kibica

Najprostszy schemat wygląda tak: najpierw sędzia ocenia przewinienie i jego miejsce, potem sprawdza ustawienie uczestników, a na końcu interpretuje wynik wykonania. Jeśli problem dotyczy bramkarza, wbiegnięcia w pole karne albo podwójnego kontaktu, nie wystarczy spojrzeć na to, czy padł gol. Liczy się również to, kto naruszył przepisy i czy wpłynął na akcję.

Ten artykuł jest częścią klastra podstawowych zasad piłki nożnej. W pillarze znajdziesz szersze wyjaśnienie czasu gry, wyniku, spalonego, kartek i dogrywki.

Źródła

• IFAB, Law 14: The Penalty Kick - źródło definicji, procedury i sankcji opisanych w artykule.
• IFAB, Law 12: Fouls and Misconduct - źródło informacji o przewinieniach i sankcjach.
• PZPN, materiały szkoleniowe dla sędziów - polski kontekst dokumentów szkoleniowych.